Is trauma de oorzaak van het gedrag van mijn kindje?

“Waarom reageert mijn kind toch zo heftig?”

Het is een vraag die ik regelmatig van ouders hoor in mijn praktijk. En eerlijk gezegd is het vaak ook de vraag die onder veel zorgen schuilgaat. Want als ouder voel je meestal haarfijn aan wanneer er meer speelt dan alleen een driftbui, een moeilijke fase of een slechte nacht.

Misschien heb je een baby die moeilijk tot rust komt en veel huilt. Een peuter die volledig ontregeld raakt wanneer jij even wegloopt. Of een kleuter die bij de kleinste teleurstelling lijkt te ontploffen van verdriet, boosheid of angst.

Natuurlijk horen grote emoties bij jonge kinderen. Hun hersenen zijn nog volop in ontwikkeling en ze hebben ons nodig om gevoelens te leren begrijpen en reguleren. Maar soms voelt het anders. Alsof de reactie van je kind groter is dan je zou verwachten. Alsof er iets geraakt wordt dat dieper zit.

In mijn werk als kinderpsycholoog ben ik daarom minder geïnteresseerd in de vraag wat een kind doet, en veel meer in de vraag wat er van binnen gebeurt.

Want gedrag vertelt ons vaak iets.

Jonge kinderen vertellen hun verhaal niet met woorden

Volwassenen kunnen meestal vertellen wat hen dwarszit. We kunnen terugdenken aan gebeurtenissen, woorden geven aan gevoelens en verbanden leggen tussen wat we hebben meegemaakt en hoe we ons voelen.

Bij jonge kinderen werkt dat anders.

Een baby kan niet vertellen dat een ziekenhuisopname spannend was. Een peuter kan niet uitleggen waarom hij ineens overstuur raakt wanneer mama naar haar werk gaat. En een kleuter begrijpt vaak zelf niet waarom een bepaalde situatie zo’n sterke reactie oproept.

Dat betekent niet dat ervaringen geen invloed hebben.

Integendeel.

Juist in de eerste levensjaren worden belangrijke bouwstenen gelegd voor hoe een kind zichzelf, anderen en de wereld ervaart. Ervaringen van veiligheid, stress, verbinding en verlies worden opgeslagen, lang voordat een kind er woorden voor heeft.

“Maar mijn kind was toen nog zo klein…”

Dat hoor ik vaak.

Veel ouders vragen zich af of een baby of jong kind zich een gebeurtenis überhaupt wel kan herinneren.

En het antwoord is: meestal niet op de manier waarop wij volwassenen herinneringen kennen.

Een baby zal later niet kunnen vertellen over een opname in het ziekenhuis, een moeilijke bevalling of een periode waarin er veel spanning was binnen het gezin. Maar dat betekent niet dat die ervaringen geen indruk hebben achtergelaten.

We weten inmiddels dat jonge kinderen ervaringen niet alleen opslaan in bewuste herinneringen, maar ook in hun lichaam en zenuwstelsel. Het lichaam onthoudt vaak meer dan woorden kunnen vertellen.

Dat betekent overigens niet dat iedere moeilijke gebeurtenis automatisch leidt tot trauma. Gelukkig niet. Kinderen zijn veerkrachtig en kunnen veel verwerken, zeker wanneer er liefdevolle volwassenen zijn die hen helpen om zich weer veilig te voelen.

Tegelijkertijd zie ik in mijn praktijk regelmatig kinderen waarbij ouders zeggen: “Eigenlijk vraag ik me al langer af of die gebeurtenis nog meespeelt.” Soms gaat het over een moeilijke start na de geboorte. Een ziekenhuisopname. Een periode van veel stress binnen het gezin. Een verlies. Of iets anders waarvan ouders intuïtief voelen dat het impact heeft gehad.

Niet omdat ze een verklaring zoeken voor alles wat hun kind doet. Maar omdat ze hun kind beter willen begrijpen.

Achter gedrag schuilt een binnenwereld

Wat mij steeds weer raakt, is hoe hard jonge kinderen hun best doen om ons te laten zien hoe het met hen gaat.

Niet met woorden, maar met hun gedrag.

Een kind dat zich vastklampt. Een kind dat boos wordt. Een kind dat moeilijk in slaap valt of voortdurend bevestiging zoekt. Vaak kijken we eerst naar het gedrag zelf, terwijl dat eigenlijk maar het topje van de ijsberg is.

Onder dat gedrag zitten gevoelens, behoeften, ervaringen en soms ook spanning die een kind nog niet zelf kan begrijpen of reguleren.

Wanneer we daarnaar leren kijken, verandert er vaak iets. Niet omdat alle problemen ineens verdwijnen, maar omdat we anders gaan begrijpen wat we zien.

Dan wordt de vraag niet meer:

“Hoe krijg ik dit gedrag weg?”

Maar:

“Wat probeert mijn kind mij te vertellen?”

En juist die vraag opent vaak een heel andere manier van kijken naar je kind.

Meer leren over trauma bij jonge kinderen?

Omdat ik merkte hoeveel ouders met deze vragen rondlopen, heb ik een online cursus ontwikkeld over trauma bij baby’s, peuters en kleuters.

In deze masterclass neem ik je mee in wat trauma bij jonge kinderen eigenlijk is, hoe vroege ervaringen kunnen doorwerken in gedrag en emoties, en hoe je signalen beter kunt leren begrijpen. Op een toegankelijke manier, zonder ingewikkelde vaktaal, maar wel gebaseerd op de kennis die we hebben vanuit de ontwikkelingspsychologie, hechting en Infant Mental Health.

Mijn doel is niet om ouders overal trauma te laten zien. Integendeel.

Mijn doel is om ouders te helpen met meer begrip, rust en vertrouwen naar hun kind te kijken. En dat jij als ouder weet hoe je je kindje kunt helpen verwerken. Want hoe beter we begrijpen wat er onder gedrag kan schuilgaan, hoe beter we kunnen aansluiten bij wat een kind werkelijk nodig heeft.

Wil je daar meer over weten? Bekijk dan mijn online Masterclass Trauma bij Jonge Kinderen.

Bekijk de masterclass hier